HSC 12th Political Science (राज्यशास्त्र) Important Questions 2026 | ८० पैकी ८० गुणांची तयारी ✅

(सप्टें. ‘२१; मार्च २२ २३ जुलै ‘२३, जुलै 2025)

(१४) ‘सागरमाला’ या योजनेत रस्त्याचा व्यापक विकास अभिप्रेत आहे. (मार्च २२; जुलै ‘२३, जुलै 2025)

(१५) दक्षिण आशियातील व्यापारासाठी सार्क महत्वाचे आहे. (जुलै २०२२)

(१६) १९८० च्या दशकाला मानवी हस्तक्षेपाचा सुवर्णकाळ म्हणतात. (सप्टेंबर २१, मार्च –२२, २३, २४, २५)

(१७) आधुनिक दहशतवाद राज्याच्या विरुद्ध नाही. (जुलै २२)

(१८) बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे मुख्यालय कोणत्याची एका राष्ट्रात नसते. (मार्च २०२५)

(१०) जागतिकीकरणाने बाजारपेठीय अर्थव्यवस्था ही संकल्पना आणली. (मार्च ‘२४)

(१४) जागतिकीकरणात बिगर-सरकारी संस्थांचे महत्त्व कमी झाले आहे. (सप्टें. ‘२१; मार्च ‘२२ – ‘२५)

(१५) गॅट ही आंतरराष्ट्रीय व्यापाराबाबतची संघटना होती. (जुलै २३)

(१९) तंत्रज्ञानातील सर्वांत महत्त्वाची क्रांती ही इंटरनेट होती. (सप्टें. ‘२१)

(२०) हवामान बदलाचे एक प्रमुख कारण हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन हे आहे. (जुलै ‘२२)

(२१) नियोजन आयोगाची निर्मिती कृषिविकासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी झाली. (जुलै ‘२२; मार्च ‘२३- ‘२४)

(२२) भारताच्या अर्थव्यवस्थेचे आधुनिकीकरण म्हणजे औद्योगिकीकरण होय. (मार्च ‘२२)

(२३) संयुक्त राष्ट्रांचे स्त्रियांसाठीचे दशक सन १९८६ मध्ये सुरू झाले. (मार्च २५)

(२४) राष्ट्रीय एकात्मता प्रस्थापित करण्यासाठी आणि समाज परिवर्तनासाठी लोकशाही आवश्यक आहे. (सप्टें. ‘२१; मार्च ‘२३-‘२४)

(२५) राष्ट्रीय एकात्मता परिषदेची स्थापना करण्यात आली. (मार्च ‘२३)

(२६) आधुनिक दहशतवाद राज्याच्याच विरुद्ध नाही. (जुलै ‘२२)

(२७) चारू मुजुमदार हे खलिस्तान चळवळीशी निगडित आहेत. (मार्च २२

(२८) पारंपरिक प्रशासन कार्यक्षम होते. (मार्च ‘२३)

(२९) राजकीय कार्यकारी प्रमुखांविरोधात लोकायुक्त चौकशी करू शकतात. (मार्च ‘२२ – ‘२३-२४; जुलै २३)

(३०) सुशासनामध्ये नैसर्गिक संसाधनांचा कुशलतेने वापर केला जातो. (सप्टें. ‘२१; जुलै ‘२२; मार्च २४ – ‘२५)

(३१) म्यानमार हा भारताचा पारंपरिक शत्रू आहे. (जुलै ‘२२)

(३२) भारत-पाक संबंधांमध्ये सीमापार दहशतवाद हा नेहमीच अडथळ ठरला आहे. (सप्टें. ‘२१)

(३३) चीन व भारत यांच्यामध्ये १९६० साली युद्ध झाले. (जुलै ‘२२)

प्रश्न 4 पुढील विधानांचा सहसंबंध स्पष्ट करा: (कोणतेही तीन)                                                      (९)

(१) गॅट आणि जागतिक व्यापार संघटना. (जुलै 2024)

(२) गरिबी आणि विकास. (जुलै 2024)

(३) राष्ट्रीय एकता आणि प्रादेशिक अस्मिता. (जुलै 2024)

(४) सुशासन आणि पारदर्शकता. (जुलै 2024)

(५) भारत आणि रशिया. (जुलै 2024)

(६) जागतिकीकरण आणि संस्कृती. (प्रकरण २) (मार्च २२-२४- ‘२५, जुलै 2025)

(७) गरिबी आणि विकास. (प्रकरण ३) (मार्च २५, जुलै 2025)

(८) राष्ट्रीय एकात्मता आणि प्रादेशिक अस्मिता.

(सप्टें. ‘२१; मार्च ‘२२- ‘२३; जुलै ‘२२-२४, जुलै 2025)

(९) सुशासन आणि ई-प्रशासन.

(मार्च ‘२३- ‘२४; जुलै ‘२२-‘२३- ‘२४, जुलै 2025)

(१०) भारत आणि अलिप्ततावाद.(जुलै २२-२४; मार्च ‘२५, जुलै 2025)

(११) हार्ड पावर आणि सॉफ्ट पावर (मार्च २२)

(१२) आर्थिक हितसंबंध आणि व्यापारी गट (मार्च २४)

(१३) मानवी हक्क आणि मानवतावादी हस्तक्षेप (मार्च २०२३)

(१४) शीतयुद्धाचा शेवट आणि नव्या राष्ट्रांचा उदय (मार्च २०२५)

(१५) जागतिकीकरण आणि तंत्रज्ञान (सप्टेंबर २१)

(१६) गरिबी आणि स्त्रिया (सप्टेंबर २०२५)

(१७) महिला सक्षमीकरण आणि शाश्वत विकास (मार्च २०२२ – जुलै २०२२)

(१८) भारतीय समाज आणि स्त्री – पुरुष विषमता (मार्च २०२३)

(१९) राष्ट्रीय एकात्मता आणि विविधेतील एकता (मार्च २१, मार्च २२, मार्च २३, जुलै २०२२)

(२०) माहितीचा अधिकार आणि सुशासन (सप्टेंबर २०२१)

(२१) लोकपाल आणि भ्रष्ट्राचार निर्मुलन (मार्च २०२३)

(२२) भारत आणि बांगलादेश ( मार्च २०२३)

(२३) भारत आणि हिंदी महासागर (सप्टेंबर २०२१)

(२४) भारत आणि आफ्रिका ( सप्टेंबर २१, मार्च २०२४)

प्र. ५ वा – पुढील विषयांवर तुमचे मत २५ ते ३० शब्दांत मांडा (कोणतेही तीन)                               (१२)

(१) सॉफ्ट पॉवर विषयी तुमचे मत उदाहरणासह स्पष्ट करा. (जुलै 2024)

(२) सहभागी राज्य समाजासाठी हितकारक आहे. (जुलै 2024)

(३) पर्यावरणाचा ऱ्हास मानवी जीवनास घातक आहे. (जुलै 2024)

(४) ई-प्रशासनाने जनतेला जवळ आणले आहे. (जुलै 2024)

(५) ‘भारत एक उगवती सत्ता आहे.’ यावर तुमचे मत दया. (जुलै 2024)

(६) हिंदी महासागरात भारताची भूमिका. (जुलै 2025)

(७) भारतातील प्रशासकीय सुधारणांबाबत तुमचे मत नोंदवा. (जुलै 2025)

(८) प्रशासकीय कार्यक्षमता वाढण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे. (जुलै 2025)

(९) शांतता, स्थैर्य यांची राष्ट्राच्या प्रगतीसाठी गरज असते. (मार्च २२ ‘२३; जुलै ‘२२, जुलै 2025)

(१०) ‘पर्यावरण संरक्षणाची गरज’ यावर तुमचे मत लिहा. (मार्च ‘२५; जुलै ‘२२, जुलै 2025)

(११) जागतिकीकरणामुळे सामाजिक व सांस्कृतिक क्षेत्रांत झालेले बदल. (सप्टें. ‘२१, जुलै 2025)

(१२) उदारमतवादी लोकशाही (मार्च २०२३)

(१३) अंतराष्ट्रीय राजकारणातील प्रादेशिकवाद ( जुलै २०२२, मार्च २०२४)

(१४) शांतता रक्षण हे संयुक्त राष्ट्रांचे प्रमुख कार्य आहे ( मार्च २०२२)

(१५) मानवतावादी हस्तक्षेप ( सप्टेंबर २०२१)

(१६) दहशतवाद ही एक आंतराष्ट्रीय समस्या आहे. (मार्च २०२५, जुलै २०२३)

(१७) जागतिकीकरणामुळे ग्राहकांना दर्जेदार वस्तू व सेवा मिळतात. (मार्च २०२३)

(१८) तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे जागतिकीकरणाला प्रचंड वेग आला. (जुलै २०२२)

(१९) जागतिकीकरणाच्या सकारात्मक व नकारात्मक बाजू ( मार्च २०२४)

(२०) १९९० नंतर व्यापार या संकल्पनेत झालेले बदल. (सप्टेंबर २०२१)

(२१) पर्यावरण ऱ्हासातून अनेक समस्या उद्भवतील. (मार्च २०२३)

(२२) प्रदूषण रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजनांची गरज आहे. (मार्च २०२२)

(२३) तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रातील प्रगतीचा मानवी जीवनावर परिणाम झाला आहे. (मार्च २०२५)

(२४) देशी संस्थामध्ये विलीनीकरण हे स्वतंत्र भारतापुढील प्रमुख आव्हान होते. (सप्टेंबर २०२१)

(२५) राष्ट्रीय एकात्मता घडवून आणण्यात राज्यांची भूमिका महत्वाची असते. (मार्च २०२५)

(२६) ई-प्रशासनाने शाशकीय प्रक्रिया गतिमान झाली आहे. (जुलै २०२२, मार्च २०२३ – २०२४)

(२७) माहितीचा अधिकार हा लोकशाहीला बळकट करण्यात महत्वाचा ठरतो. (मार्च २०२२)

(२८) भारत चीन संबंध गुंतागुंतीचे आहेत. (सप्टेंबर २०२१, मार्च २०२२)

प्र. 6 –  पुढील प्रश्नांची उत्तरे ८० ते १०० शब्दांत लिहा : (कोणतेही दोन)                                        (१०)

(१) शीतयुद्धोत्तर काळातील जागतिक घडामोडींचा परिणाम स्पष्ट करा. (जुलै 2024)

(२) हरितक्रांतीचे परिणाम सविस्तर लिहा. (जुलै 2024)

(३) भारताच्या परराष्ट्र धोरणाला प्रभावित करणारे कोणतेही दोन घटक स्पष्ट करा. (जुलै 2024)

(४) भारतीय समाजातील विविध प्रकारचे हक्क जोपासण्यासाठी स्थापन केलेल्या कोणत्याही पाच आयोगांची माहिती दया. (जुलै 2024)

(५) भारतातील महिलांची स्थिती स्पष्ट करा. (मार्च २५)

(६) जम्मू-काश्मीरमधील सीमापार दहशतवाद स्पष्ट करा. (मार्च ‘२५)

(७) विविध घटकांचे हक्क सुरक्षित करणाऱ्या भारतातील कोणत्याही पाच विविध संस्था/आयोग स्पष्ट करा. (जुलै 2025)

(८) भारत-चीन संबंधांवर थोडक्यात चर्चा करा. (जुलै 2025)

(९) सार्क संघटनेची माहिती लिहा. (सप्टेंबर २०२१)

(१०) महिला सक्षमीकरण म्हणजे काय ते सांगून त्यासाठी करण्यात आलेली उपाययोजना सांगा. (मार्च २०२३ – २०२४)

(११) भारतातील डाव्यांचा उग्रवाद महणजे काय? (मार्च २०२३)

(१२) राष्ट्रीय एकात्मतेची संरचनात्मक वैशिष्ट्ये सांगा. (सप्टेंबर २०२१ – मार्च २०२४ )

(१३) सुशासनाच्या कोणत्याही पाच मुल्यांची माहिती सांगा. (मार्च २०२२)

(१४) भारताच्या परराष्ट्र धोरणाची मुलभूत तत्वे लिहा. (मार्च २०२३)

प्र. 7 पुढीलपैकी कोणत्याही एका प्रश्नाचे उत्तर दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे १५० ते २०० शब्दांत लिहा (१० गुण)

(१) जागतिकीकरणाचा राजकीय क्षेत्रावर झालेला परिणाम मुद्द्यांच्या आधारे स्पष्ट करा :

[ मुद्दे : (अ) जागतिकीकरणाचा अर्थ (व) लोकशाहीचे महत्त्व (क) राज्याचे स्थान (ड) बिगर राजकीय घटक (इ) मानवी हक्क] – (जुलै 2024)

(२) राज्याची भूमिका पुढील मुद्दांच्या आधारे स्पष्ट करा :

[ मुद्दे : (अ) शांतता व सुव्यवस्था (ब) आर्थिक प्रगती (क) शासन (ड) लोककल्याण (इ) राष्ट्र उभारणी ] – (जुलै 2024)

(३) शीतयुद्धोत्तर काळातील पुढील प्रादेशिक संघटना स्पष्ट करा :

[ मुद्दे : (१) शांघाय सहकार्य संघटना (SCO) (२) सार्क (SAARC) (३) बीम्सटेक ( BIMSTEC) (४) ब्रिक्स (BRICS) (५) जी २० (G-20)] – (जुलै 2025)

(४) जागतिकीकरणामुळे बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे सर्वसामान्य माणसावर झालेले परिणाम :

[ मुद्दे : (१) जागतिकीकरणाचा अर्थ (२) बहुराष्ट्रीय कंपनीचा अर्थ (३) श्रमिक बाजारावरील झालेले परिणाम (४) लहान उद्‌योगावर झालेले परिणाम (५) शेती क्षेत्रावर झालेले परिणाम ] – (जुलै 2025)

(५) युरोपियन महासंघाचे कार्य कसे चालते? (मार्च २५)

[ मुद्दे :   (अ) इतिहास                  (ब) युरोपियनआयोग        (क) युरोपियनसंसद         

(ड) युरोपियन परिषद        (ई) युरोपियन न्यायालय ]

(६) जागतिकीकरणाचे परिणाम स्पष्ट करा : (मार्च ‘२३)

[ मुद्दे :   (अ) तंत्रज्ञान       (ब) सामाजिक    (क) सांस्कृतिक   (ड) राजकीय       (ई) आर्थिक]

(७) पुढील मुद्द्यांच्या आधारे भारतातील गरिबी आणि विकास स्पष्ट करा : (सप्टें. ‘२१)

मुद्दे :

(अ) दारिद्र्य-गरिबीचा पारंपरिक दृष्टिकोन     (ब) दारिद्र्य –  गरिबीचा अपारंपरिक दृष्टिकोन

(क) अर्थव्यवस्थेचे आधुनिकीकरण             (ड) आत्मनिर्भरता          

(ई) सामाजिकक समता व सामाजिक न्याय असणारी समाजवादी पद्धत

(८) आधुनिक काळात राज्याची भूमिका स्पष्ट करा : (मार्च ‘२४)

मुद्दे :

(अ) शासन         (ब) आर्थिक प्रगती          (क) लोककल्याण           (ड) राष्ट्रउभारणी 

(ई) शांतता आणि सुव्यवस्था]

किंवा

राष्ट्रीय एकात्मता साध्य करण्यासाठीची राज्याची भूमिका स्पष्ट करा. (मार्च २५)

(९) सुशासनाची मूल्ये पुढील मुद्द्यांच्या आधारे स्पष्ट करा :

मुद्दे :

(अ) सहभागात्मक

(ब) कायद्याचेराज्य

(क) पारदर्शकता

(ड) उत्तरदायित्व

(ई) प्रतिसादात्मक

(सप्टें. ‘२१; मार्च ‘२५)

(८) भारताच्या परराष्ट्र धोरणाची तत्त्वे स्पष्ट करा :

मुद्दे :

(अ) अलिप्ततावाद

(ब) सार्वभौमत्वाचा आणि प्रादेशिक एकात्मतेचा आदर

(क) अंतर्गत राज्यकारभारामध्ये ढवळाढवळ न करणे

(ड) शांततापूर्ण सहजीवन

(ई) आंतरराष्ट्रीय संघटनेमध्ये सहभाग (मार्च ‘२४)

12thPoliticalScience #HSCBoard2026 #राज्यशास्त्र #CreativeMathMarathi